ناسخ و مەنسوخ ...بەشی یەکەم

ناسخ و مەنسوخەکانی قورئان ژمارەی ئایەتە ناسخ بوەکان بە ئایەتە مەنسوخکراوە لەم بابەتەدا هەندێک ئایەتەکان کە نسخ بوە وە لەگەڵ مەنسوخەکەی و وە  لەگەڵ هەندێک زانیاری تر ئەخەمە ڕو زۆرینەی ئو ئایەتانەی کەباس لە ئاشتی و هیمنی و بانگەوازی ئاشتی ئەکەن کە موسڵمانان بەکاری ئەهێنن بۆ ئەوەی ئاینی ئیسلام ئاینی ئاشتیە سەرجەمی نەسخ بوە بەبەڵگەی خۆیان و سەرچاوە ئیسلامیەکان ئەیخەمە ڕو ئەوکات دیاری ئەیات کە ئایا ئاینی ئیسلام ئاینی ئاشتیە
1.... ان الذين آمنوا والذين هادوا والنصارى والصابئين ومن آمن بالله واليوم الآخر وعمل صالحا فلهم أجرهم  عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون}
ی محمد (صلی الله علیه وسلم)، ئه‌وانه‌ش كه بوونه جووله‌كه ، گاوره‌كانیش ، )، ئه‌وانه هه‌ر ده‌سته‌یه‌كیان باوه‌ڕی دامه‌زراوی هێنا بێت به خواو ڕۆژی دوایی و كارو كرده‌وه‌ی چاكه‌ی ئه‌نجام دابێت، جا ئه‌وانه پاداشتیان لای په‌روه‌ردگاریانه‌، نه ترس و بیمیان ده‌بێت، نه غه‌م و په‌ژاره‌ش ڕوویان تێده‌كات.
سەرەتە محمد وتی ئەوانەی کەشوێنی دینی محمد کەوتون ئەوانەشی کە شۆێن موسی و عیسی و داود کەوتون ئەوانە بەڕاستی ئیمانداری ڕاستین و لەڕۆژی دوای هیچ ترس و دڵە ڕاوکێان نیە و دڵتەنگ نابن
ئەمە کاتێکبو کە محمد دەسەڵاتی نەبو ئەیویست سەرنجی مەسیح و جولەکەکان بەلای خۆی ڕابکێشێت لەگەڵ شوێن کەوتوانی داود بەڵام بێگومان محمد کاتێک دەسەڵاتی هەبوە نەیهێڵاوە ئاوها بەئاسانی ڕزگاریان ببێت ئەم ئایەتەی نەسخ کردوە بەم ئایەتە 4{ ومن يبتغ غير الإسلام دينا فلن يقبل منه وهو في الآخرة من الخاسرين } العمران 84
هەرکەسێک جگەلە ئیسلام دینێکی تری هەبێت ئەوە لێی قەبوڵ ناکرێت و لە دواڕۆژدا لەزەەر مەندان ئەبێت
2.... (ود كثير من اهل الكتاب لو يردونكم من بعد إيمانكم كفارا حسدا من عند أنفسهم من بعد ما تبين لهم الحق فاعفوا واصفحوا حتى يأتي الله بأمره ) البقرة 10
ئەمەش یەکێکە لە ئایەتانەی کەباس لە ڵیبوردەی و گیانی ئاشتیانە هەیە و و نیشانی ئەیات کاتێک کە ئەوان وتیان ببنە بێ باوەڕ ئەوە بانگتانیان کرد بۆبێباوەڕی ئیوە لێان خۆشبن و وازیان لێبێنن لێان خۆش بن بێگومان ئەم ئایەتەش مەککیە و کاتێک بوە کەمحمد دەسەڵاتی نەبوە ناچار بوە بەو شیوە بێت بابێین سەیرسی مەنسوخەکەی بکەین بزانم بە چ ئایەتێک نسخ بوە
وقاتلوا الذين لا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر ولا يحرمون ما حرم الله ورسوله  إلى قوله حتى يعطوا الجزية توب29
بیان کژن و جەنگیان لەگەڵ ئەوان بکەن کەباوەڕیان بەخواو ڕۆژی دوای نیە ئەوانەی محمد وخوا بەحەرامیان زانیوە ئەوان نایکەن شەڕو کوشتاریان لەگەڵ بکەن هەتا ناچاریان ئەکەن باج بدەن بێگومان ئوانیش لەترسی سەلامەتی گیانی خۆیان ناچر بون باج بدەن بە دەوڵەتی ئیسلام  بێگومان ئەم ئایەتەش کاتێک بو کە محمد کۆچی کردوە لە مەککەوە بۆ مەدینە
3.... لنا أعمالنا ولكم أعمالكم ) بقرة 139
ئەمەش یەکێکی ترە کە موسڵمانان بەکاری،ئەهێنن گوایە ئەڵێت ئێمە کارو کردوەی خۆمان ئێوەش کارو کردەوەی خۆتان بەڵام خۆێنەری بەڕێز دڵنیابە ئەم ئایەتەش نەسخ بوە بە ئایەتێکی دیکەی سیفی کە ئەمەش شوێنی ئەو ئایەتەی تری گرتۆتەوە
(فإذا انسلخ الأشهر الحرام اقتلوا المشركين حيث وجدتموهم ،
جگەلە مانگە حەرامەکان کە چەند مانگێگە ئەوە لەهەرکوێ توشی بێباوەڕان بون بیان کوژن کەواتە بە ئاشکرا دیارە کە سەرجەمی ئایەتەکان کە باس لە ئاشتی و هێمنی و قسەو گفتۆگۆ ئەکەن کە سەرجەمیان نەسخ بونە بە کۆمەڵە ئایەتێکی مەدینەی و سیفی

هیوام وایە بتوانم بەچەند بەشێک سەرجەمی ئایەتە نسخ کراوەکان و مەنسوخەکان باس بکەم و لەکۆتایدا دەرئەکەوێت ئایا دینی ئیسلام دینی ئاشتیە ئەوەی موسڵمانان باسی ئەکەن و شانازی بەدینەکەیان ئەکەن گوایە ئاینی ئاشتیە بزانم تاچند شارەزان لەبابەتی ناسخو مەنسوخ ئایا سەرجەمی ئەو ئایانە نەسخ نەبونە بەئایەتی سەیفی
لەگەڵ ڕێزی کۆدۆ چەمچەماڵی بۆسەر جەم خۆینەری ئەم بابەتە و چاوەڕوانی بەشەکانی تری بن

سەرچاوە ؛للنسابوری ص37،42

للنسابوری ؛ص44.45

سەرچاوە؛ ناسخ و مەنسوخ ابن حزم